نۆ تەکنیک وەک پریشک بۆ نووسین
 |
| ئەندریو مۆشن |
ئامادەکردن و وەرگێڕان: هەژار عوسمان
ئەندریو مۆشن،
شای شاعیرانی شانشینی یەکگرتووی بەریتانیا (١٩٩٩-٢٠٠٩) زیاد لەو چەندان کتێبە
شیعرییەی خۆی، کە نوویسونی، چەندان کتێبی نیمچە بایۆگرافیی لەمەڕ شاعیرەکانی
دیکەشەوە بڵاو کردووەتەوە، ئەو شاعیرانەی پێشڕەویی شیعری سەردەمی هاوچەرخ دەکەن. سەرڕای
ئەوەی مۆشن بۆ خۆی گەیشتووەتە چڵەپۆپە لە ئەدەب و شیعری خۆیدا، هێشتاکونێش بەدوای
نووسینی ئەو شیعرەدا دەگەڕێت کە بۆ هەمووان مانابەخش بێت. لە کۆی ئەو شتانەی گوتونی،
لە مەڕ نووسین، چەند خاڵێکمان هەڵبژاردووە کە بەگشتی پیشاندەری بۆچوونی ئەون:
١. بڕیار بدە کە
بەیانیان (یاخود شەوان) باشترین و گونجاوترین کاتە بۆ تۆ تا تیایدا بنووسیت،
هەروەتر ژیانیشت ڕێک بخەیت.
٢. بە هەستەکانیشت
بیر بکەرەوە وەک چۆن بە مێشکت بیر دەکەیتەوە.
٣. دەرگا
لەسەر تەواوی کارەکتەرەکان/ توخمەکانی نووسین لە ژوورێکدا کڵۆم بدە و پێیان بڵێ کە
دەبێ چی بکەن.
٤. لەبیرت بێت
شتێک نییە بە ناوی پووچی یاخود بێمانایی.
٥. ئەم قسەیە
''تەنیا ئەوانەی ئاسایی و سادەن گەشە دەکەن'' لە مێشکتدا دانێ و بەرەنگاری ببەوە.
٦. بهێڵە با
نووسینەکەت لەو بازنەیە دەربچێت کە ئاخۆ خزمەت بە شتێک دەکات یان نا.
٧. مەزنانە
بیر بکەرەوە و تایبەت بمێنەرەوە.
٨. بنووسە
لەپێناو سبەینێدا، نەک ئەمڕۆ.
٩. بە چڕ و
پڕی بنووسە و بە جددی کاری بۆ بکە.
ئەندریو مۆشن لە
مەڕ نووسینی شیعری عاشقانەوە جارێکیان لە وتارێکیدا جەختی لەوە کردبوویەوە کە
ناکرێت شیعری عاشقانە بە فۆڕمە تەقلیدییەکەی جاران، فۆڕمی سۆنێت، بنووسرێت،
بەڵکو پێوسیتە ئەو فۆڕمە وەدۆزیت کە گونجاوە لەگەڵ ئەو پەیڤ و شتانەی مەبەستتە
بیڵێیت. ئەو پێی وایە دەکرێ شیعری عاشقانە لەسەر شێوەی هایکۆ یاخود پێنجخشتەکی
بنووسرێ، شاعیریش ڕاست و ڕاشکاو بێ. ئەو گوتبووی شاعیر دەبێ هۆشی لەسەر حەقیقەتی
ئەو کەسانە جەم بکا کە شیعریان بۆ دەنووسێت.، نەک وایان لێ بکات خۆیان لێ بگۆڕێت و
ئایدیاڵ پێشانیان بدات. خوێنەریش پێویستە هەست بکات ئەو شیعرە هیی خۆیەتی و بۆ خۆی
نووسراوە، یاخود بڵێ ''ئۆو، ئەوە گوزارشتی منە، ئەو ئەو شتەیە من گەرەکمە بیڵێم و
بیکەم لە ئەڤیندا''.
بەتایبەتی، مۆشن دەربارەی نووسینی شیعر
بڕوای بە پێنج ڕێسا هەیە کە بۆ خۆی دایناون:
١. لە دڵەوە پەیڤەکان بگوترێن. شاعیران
لە سندووقەکانیاندا هەموو چەشنە ڕەوانبێژییەک و پێکهاتەیەکی زمانەوانی و فێڵی
زمانیان هەیە - هەر لە ڕەگەزدۆزیی تەواو هەتا ڕەگەزدۆزیی ناتەواو. ئەو سندووقانە
بۆیە هەن تا شاعیران لێوەیان شت دەرهاوێن، بەڵام بەهێزیی هەستەکانت دەشێ تووشی
لادان بن ئەگەر بێتوو زۆر خۆت وابەستە بە بابەتە تەکنیکییەکانەوە بکەیت.
٢. بەسانایی گوتنی ''خۆشم دەوێی'' یان
''تۆ قەشەنگیت'' دڵخواز نییە. ئەو ئامۆژگارییەی ویلیام کارلۆس ویلیامزت لەبیر بێت
(هیچ ڕاستییەک بوونی نییە لەناو شتەکان خۆیاندا نەبێ) کەوایە ورد و تایبەت بە.
خوێنەر ڕەنگە ئەو کاتە زیاتر حەز لە شیعرەکەت بکا کە شیعرەکەت ڕایەڵەیەکی لەگەڵ بارودۆخ
و هەڵوێست و هەستوسۆزی مرۆڤەکان هەیە.
٣. هەستی گاڵتەوگەپ غەریب نییە بە
هەستوسۆزی چڕوپڕ. لەمسکردنی پووچێتیی دۆخێک ناپاکی لە بابەتەکە ناکات، یاخود لە
دەربڕینی بەتینی هەستەکانت. شەرم لە کەماسییەکان مەکە.
٤. ئاگات لە کێش و سەروا و سەدای
پەیڤەکانت بێ. سەدای ئەو شتەی لەبارەیەوە شیعر دەنووسیت بارتەقای گرنگیی پێناسەی
وشەیەک لە فەرهەنگدا، گرنگە.
٥. بە شیعرەکەتدا بچۆرەوە، بە
شیعرەکەتدا بچۆرەوە، بە شیعرەکەتدا بچۆرەوە. یەکەمین بیرکردنەوەکانمان هەمیشە
باشترینەکانمان نین.
مۆشن لەبارەی خۆیەوە گوتبووی چ ئارەزووی نووسینی شیعرێک و چ ڕوونکردنەوەی
شتێک بۆ خۆی، گیانی بەگیانین و جیانەکراوەن لە یەکدی. هەروەتر لە بارەی زمانی نووسینەکانییەوە
دەڵێت کە ئامانجی ئەوەیە بە زمانێکی ڕەوان و دوور لە تەڵەکە بنووسێت.
سێر ئەندریو مۆشن،
شاعیر، ژیاننامەنووس و ڕۆماننوسێکی ئینگلیزە و بۆ ماوەی ١٠ ساڵان شای شاعیرانی شانشینی
یەکگرتووی بەریتانیا بوو، لە ٢٦ی ئۆکتۆبەری ١٩٥٢ لە لەندەن لەدایک بوو. لە تەمەنی
٧ ساڵاندا بردیانە قوتابخانەیەکی شەوانەڕۆژی. پاشان ماوەیک لە گوند ژیا و دیمەنی دەشت
و دەر و گوێ چەم و جادە خۆڵەکان سەرنجیان ڕاکێشا و دڵیان بزوواند. لە ماوەی ژیانیدا
١٠ خەڵاتی وەرگرت و ١٨ کۆمەڵە شیعر و پێنج کتێب دەربارەی ڕەخنە و چوار کتێبی ژیاننامەیی
و پێنج ڕۆمانی نووسیون. ئەو ئێستا و لە تەمنی ٦٣ ساڵانیدا لە ئەمەریکا ژیانی خۆی دەباتە
سەر.
یەکێک لە شیعرەکانی مۆشن
دوا پەیوەندی
مەرگ
تەلەفۆنی بۆ کردم،
وەڵامم
نەدایەوە.
دیسان
قسەی کرد:
نزیک
بەرەوە.
چووم
و
دڵم
بۆی سووتا.
مەرگی
داماو،
حەزی
لێم کردووە.
ڕاست
بۆی چووبووم
حەزی
لێم کردبوو.
ئێستا
ئیتر منیش حەزم لێی کردووە،
هەر
وا.