شیعر دەبێ ئەو ئازایەتییەی هەبێ کە بەرەڵڵا بێت

چارڵس بۆکۆڤسکی وەک نووسەرێکی بێئەخلاق!

ئامادەکردن و وەرگێڕان: هەژار عوسمان

نووسین هەر ئیش نییە... و کاتێک خەڵک پێم دەڵێن نووسین چەند بە ئازارە من تێی ناگەم چونکە ئەوە ڕێک وەک لوولکردن وخلۆرکردنەوەی شاخ وایە. نووسین بەرەڵات دەکات. نووسین لەززەتی هەیە. نووسین خەڵاتێکە و تۆ لە جیاتیی ئەوەی دەنووسیت پارە وەردەگریت. بۆکۆڤسکی وا دەڵێ.

''دەنووسم لەبەرئەوەی خۆی دێ و دەبێ بنووسم - ئینجا بۆ ئەوەی لەدواییدا پارە وەرگرم؟ بە یەکێکم گوت، لە وەختێکدا، کە نووسین وەک چوونە ناو جێگە وایە لەگەڵ ژنێکی جواندا و لەدواییشدا لە خەو هەڵدەستێ دەچێت جزدانەکەی دەکاتەوە و بەدەستی هەندێک پارەم دەداتێ. منیش وەریدەگرم.'' لە وەڵامی پرسیاری تۆ بۆچی دەنووسیت، چارڵس بەم چەشنە وەڵام دەداتەوە.

بۆکۆڤسکی کاتێ زۆری بۆ هێنرا و پرسیاری ژیان و ڕۆتیناتی ڕۆژانەی لێ کرا، بەرسڤەکەی بەم جۆرە بوو "قەت لە بەیانیاندا تایپ ناکەم. بەیانیان هەر لە خەو هەڵناسم. هەوڵ دەدەم تا درەنگانێک و دەوروبەری سەعات دوازدە لەناو جێگە بمێنمەوە، ئەو کاتەیش نیوەڕۆیە ئیتر. عادەتەن، ئەگەر زەرور بێ زوو هەڵسم لە خەو، ئەوا تا ئاخیری ڕۆژەکە جەوم تێک دەچێ. سەیر دەکەم، ئەگەر سەعات دوازدە بێ، ئەوا یەکسەر هەڵدەسم و ڕۆژەکەم دەست پێ دەکات. هەندێ شت دەخۆم، پاشان دوای ئەوەی لە خەو هەڵسام دەچم کەمێک ڕا دەکەم. گرەو لەسەر ئەسپی پێشبڕکێکان دەکەم، ئینجا دەگەڕێمەوە و لیندا خواردنی لێناوە، دەست دەکەین بە نانخواردن، کەمێک قسەش دەکەین، کەمێکش دەخۆینەوە و دوایی بە دوو بوتڵەوە بە پێپلیکانەکاندا دەچمە سەرەوە و تایپ دەکەم - لە نۆ و نیو دەست پێ دەکەم تا یەک و نیو و دوو نیوی شەو. ئیتر ئاوا.''

لەبارەی ئەوەی نووسەران کێن و دەبێ چۆن خەڵکانێک بن، بۆکۆڤسکی ئەم کۆتە گرنگەی هەیە ''نووسەران خەڵکانی بێچارەن و وەختایێک کە ئیتر بێچارە نین نووسەریش نین.''

لەمەڕ تەکنیکی شیعر و زمانەوانی، بۆکۆڤسکی، بێباکانە دەڵێت ''یەک تۆزیش گوێ بە گرامەر و مرامەر نادەم و کاتێ شیعر دەنووسم بەخاتری وشەیە، ڕەنگە، شیعر وەک وێنەکێشانە لەسەر کانڤاس.. گوێ بۆ هەموو شتێک هەڵدەخەم و لێرە و لەوێ شتێکیش دەخوێنمەوە و بەگشتی ئاوایە، بەڵام لە ڕووی تەکنیکی شیعرەوە نازانم کە چی دەگوزەرێ و ئەسڵەن بۆیشم گرنگ نییە. پێشم وایە هەندێک نووسەر بەدەست ئەم چارەنووسەوە عەزاب دەچێژن چونکو لە دڵەوە دژی یاساکانی گرامەرن وەک یاساکانی دیکەی ژیان کە بۆ مێگەلی بانگمان دەکەن. هەمەنگوەی، شێروود، ئەندێرسۆن، شتاین و سارۆیان لەو نووسەرە کەمانەن کە بۆخۆیان شکڵیان داوەتەوە بە یاسا و ڕێساکان بەتایبەت لە خاڵبەندی و دەستپێک و کۆتایی ڕستەدا. و بەدڵنیاییشەوە جەیمس جۆیس لە هەموو ئەوانەش زیاترە. ئێمە حەزمان لە ڕەنگ و شێوە و مانایە.

بۆکۆڤسکی پێی وایە شیعر خۆی مانیفێستی خۆیەتی، لە نامەیەکی تایبەتدا بۆ شاعیر و ڕۆماننووس و سیناریۆنووس جۆن ویلیام کۆرینگتۆن-ی تەمەن ٣١ ساڵ باس لە ئازادیی ئافراندن و شیعر دەکات و پێی وایە شیعر دەبێ ئەو ئازایەتییەی هەبێ کە بەرەڵڵا بێت و لە دەرەوەی فۆرمە عادەتییەکان بێ و دەڵێت: ''ڕاستییەکەی دەبێت بهێڵین مۆمەکە بسووتێ - گازۆلینی بەسەردا بکەین ئەگەر پێویست بوو. هەستی باو هەمیشە باوە، وەلێ لە پەنجەرەکانەوە قیژە و هاواریش دێن و هەن... هەندێک جار وەختێک مۆسیقا دەوەستێ و دەنگ نامێنێت ئێمە لەناو چوار دیوار و گڵاسێک و بەرد و خراپتریش جێ دەهێڵدرێین - دەڵێی هەر دیواریش نییە ئەسڵەن - دڵێکی داماو و زوقمکردوو وەک لە ئەتڵەنتا بیت.

چارڵس بۆکۆڤسکی-ی شاعیر و چیرۆکنووس و ڕۆماننووسی بە ڕەگەز ئەڵمانی لە ١٦ی ئۆگەستی ١٩٢٠ لە ئاندەرناخ لەدایک بووە. بۆکۆڤسکی بۆ ئەوەی بژیێ و بتوانێ بنووسێ لە ئەمەریکادا ئیشی سەیر سەیری زۆر دەکرد. تەمەنی ٢٤ ساڵان بوو کە یەکەم چیرۆکی بڵاو کردەوە، کە تەمەنیشی بوو بە ٣٥ ساڵان دەستی دایە شیعر نووسین. لە ساڵی ١٩٥٩دا یەکەم کتێبی شیعری بڵاو کردەوە و هەر وا بەردەوام بوو تا زیاتر لە ٤٥ کتێبی نووسی و لەناویشیاندا؛ شیعر، کورتەچیرۆک و ڕۆمان. لە ساڵی ١٩٨٦ گۆڤاری تایم بۆکۆڤسکی بە ''شاعیری زیندووی بێئەخلاقی ئەمەریکا'' ناوزەد کرد. لە ٩ی مارچی ١٩٩٤ لە سان پێدرۆی ویلایەتی کالیفۆرنیا بەهۆی شێرپەنجەی خوێنەوە کۆچی دوایی کرد.